30x “nee”, “stop” en “auw”
De rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen had vorig jaar een man vrijgesproken voor verkrachting, ook al had het slachtoffer zo’n 30x gezegd dat ze geen seks meer wilde hebben. De reden? Het slachtoffer had het vooraf bepaalde stopwoord niet gebruikt. Advocaat Manon Cop, die het slachtoffer als burgerlijke partij bijstond, én het Parket waren het fundamenteel oneens met deze beslissing, waardoor zij in beroep gingen tegen dit vonnis.
Deze week sprak het hof van beroep te Antwerpen zich opnieuw uit over de zaak. De beklaagde werd veroordeeld tot 40 maanden effectieve gevangenisstraf wegens een brutale verkrachting en wegens voyeurisme.
Bewijslast in zedenzaken
Een zedenzaak zoals deze waarbij het gaat om een verkrachting kenmerken zich vaak door een woord-tegen-woord situatie. De ene partij verklaart iets wat haaks staat op de verklaring van de andere betrokken partij. Vaak moet een dossier worden opgebouwd door steunbewijzen te verzamelen. Denk hierbij aan camerabeelden, sms-berichten, toxicologisch onderzoek, DNA onderzoek, medische verslagen, getuigenissen,…
In deze verkrachtings- en voyeurismezaak had de beklaagde de feiten gefilmd. Op deze beelden was te zien en te horen dat het slachtoffer meer dan 30 keer “stop” of “neen” of “auw” zei. Een heldere zaak met weinig betwisting zou je denken. Toch sprak de rechtbank in eerste aanleg te Antwerpen de beklaagde vrij voor de verkrachting van het slachtoffer. Hoe kan zoiets? De beklaagde had op voorhand afgesproken dat de seksuele betrekkingen iets ruiger zouden zijn en dat het slachtoffer een stopwoord moest gebruiken als ze geen seks meer wilde. Primeert een stopwoord dan op “stop”?
Wat zegt de wet over toestemming?
Artikel 417/5 van het Strafwetboek definieert een geldige toestemming:
Art. 417/5 Definitie van toestemming met betrekking tot het seksueel zelfbeschikkingsrecht
Toestemming veronderstelt dat deze uit vrije wil is gegeven. Dit wordt beoordeeld in het licht van de omstandigheden van de zaak. De toestemming kan niet worden afgeleid uit de loutere ontstentenis van verweer van het slachtoffer. De toestemming kan worden ingetrokken op elk ogenblik voor of tijdens de seksuele handeling.
Toestemming is er niet wanneer de seksuele handeling is gepleegd door gebruik te maken van de kwetsbare toestand van het slachtoffer ten gevolge van onder meer angst, invloed van alcohol, verdovende middelen, psychotrope stoffen of enige andere substantie met een soortgelijke uitwerking, een ziekte of een handicapsituatie, waardoor de vrije wil is aangetast.
Toestemming is er in ieder geval niet indien de seksuele handeling het gevolg is van een bedreiging, fysiek of psychisch geweld, dwang, verrassing, list of van enige andere strafbare gedraging.
Toestemming is er in ieder geval niet wanneer de seksuele handeling is gepleegd ten nadele van een bewusteloos of slapend slachtoffer.
De wet is dus duidelijk: toestemming in het seksueel strafrecht moet vrij, geïnformeerd en bewust zijn. Er moet worden gekeken naar de concrete omstandigheden van het dossier en de context waarin de feiten zich afspelen.
BDSM?
Wat is BDSM?
BDSM is een verzamelnaam voor een brede waaier aan consensuele praktijken rond machtsspel, intensere sensaties en rituele vormen van intimiteit. Hoewel deze vorm van beleving de laatste jaren zichtbaarder werd in populaire cultuur en media, blijft BDSM in het publieke debat omgeven door taboes en misverstanden.
Wat betekent BDSM dan eigenlijk? De term verwijst naar vier begrippen: Bondage & Discipline, Dominance & Submission, en Sadism & Masochism. In essentie draait het om machtsspel, controle en overgave en dat altijd op basis van wederzijdse toestemming.
Één principe binnen de hele BDSM-community staat wel absoluut centraal: consent, ofwel toestemming. BDSM kan volledig oké en legaal zijn, op één voorwaarde: alles gebeurt op een veilige, vrijwillige en op voorhand duidelijk doorgesproken manier. Omdat BDSM werkt met thema’s als macht, onderwerping, controle en intensere sensaties, is het risico op miscommunicatie of grensoverschrijdend gedrag groter wanneer afspraken ontbreken. Daarom zijn heldere regels, duidelijke communicatie, wederzijds respect en veiligheid de fundamenten waarop verantwoord en legaal BDSM-gebruik rust.
Rollenspel = BDSM?
De feiten speelden zich af binnen de context van een rollenspel en een vooraf afgesproken stopwoord. Hoewel partijen dus bepaalde afspraken hadden gemaakt rond het stopwoord “rood”, benadrukte advocaat Manon Cop dat er géén sprake was van een BDSM-context: “Tijdens de feiten gaf mijn cliënte herhaaldelijk & op verschillende manieren aan dat zij wilde stoppen. Zij zei meermaals “stop”, “neen” en “ik wil naar huis”, ze draaide zich weg van beklaagde, kleedde zichzelf terug uit dus het rollenspel was duidelijk afgelopen en toch penetreerde beklaagde mijn cliënte opnieuw. Het Hof oordeelde dat haar toestemming op dat moment ondubbelzinnig was ingetrokken en dat de beklaagde die signalen bewust heeft genegeerd.
Erkenning door justitie
Deze uitspraak onderstreept een fundamenteel juridisch principe binnen het seksueel strafrecht: toestemming moet voortdurend aanwezig blijven en kan op elk moment worden ingetrokken. Ook binnen een context van ruigere of rollenspellen blijven grenzen juridisch afdwingbaar en moet er steeds sprake zijn van een geldige en vrije toestemming.
Als advocate in zedenzaken begeleid ik slachtoffers niet alleen juridisch, maar ook strategisch en menselijk doorheen een vaak bijzonder lang en zwaar traject. Deze zaak toont aan hoe belangrijk het is dat slachtoffers gehoord worden en dat rechters oog hebben voor de concrete feiten, de context en de impact van grensoverschrijdend gedrag.
Het arrest van vandaag is dan ook een belangrijk signaal dat duidelijke verbale en emotionele grenzen moeten worden gerespecteerd — altijd, ook in het kader van een rollenspel (en zeker ook binnen een BDSM-context).
Vragen over stopwoorden, toestemming, verkrachting of BDSM? Contacteer mij vandaag nog voor een eerste gesprek via mc@metisadvocaten.be of op 0492 65 38 14.
Zie ook:
