Creepshots: zijn stiekem genomen foto’s strafbaar?
De smartphone is vandaag nooit ver weg. Dat maakt ons leven eenvoudiger, maar creëert ook nieuwe vormen van grensoverschrijdend gedrag. Eén daarvan is het fenomeen van de creepshots: heimelijk genomen foto’s of video’s van personen, vaak met een seksuele bedoeling en zonder hun toestemming.
Recent bracht onderzoek van VRT NWS aan het licht dat dergelijke beelden ook in België op grote schaal worden gedeeld via besloten Telegramgroepen en andere online platformen. Slachtoffers hebben vaak geen idee dat foto’s van hen circuleren, laat staan dat deze worden becommentarieerd of verzameld door onbekenden.
Als strafrechtadvocaat gespecialiseerd in seksueel strafrecht wordt mr. Manon Cop regelmatig geraadpleegd voor vragen over zedenmisdrijven. Zo werd zij recent ook geïnterviewd voor krant De Morgen met als thema ‘Creepshots’.
Zijn creepshots strafbaar? Welke rechten hebben slachtoffers? En wat kan je doen wanneer je vermoedt dat beelden van jou online circuleren? In deze blog staan we hierbij stil.
Wat zijn creepshots?
Een creepshot is een foto of video die stiekem wordt gemaakt van een persoon, zonder diens medeweten of toestemming, waarbij de focus vaak ligt op intieme lichaamsdelen zoals borsten, billen of benen. Dikwijls gebeurt dit op openbare plaatsen: op straat, in het openbaar vervoer, tijdens het sporten, op het strand of tijdens evenementen.
Sommige daders houden deze beelden voor zichzelf, maar vaak worden ze gedeeld in online groepen waar de slachtoffers worden besproken, beoordeeld of zelfs verzameld alsof het verzamelobjecten zijn.
Ook zogenaamde upskirting (onder iemands rok fotograferen) en downblousing (van bovenaf in een kledingstuk fotograferen) behoren tot deze categorie.
Een groeiend maatschappelijk probleem
Nieuwe technologie maakt heimelijk fotograferen eenvoudiger dan ooit. Smartphones zijn nauwelijks nog zichtbaar tijdens het fotograferen en ook verborgen camera’s of slimme brillen maken het steeds moeilijker om ongewenste opnames op te merken.
Internationaal onderzoek toont bovendien aan dat dit geen zeldzaam fenomeen is. Afhankelijk van de studie geeft een aanzienlijk deel van de bevolking aan ooit slachtoffer te zijn geweest van een vorm van image-based sexual abuse.
De impact wordt vaak onderschat. Veel mensen denken dat het “maar een foto” is. Voor slachtoffers voelt dat natuurlijk heel anders aan.
Vaak is niet de foto zelf het meest ingrijpend, maar de onzekerheid die erop volgt: Waar is die foto terechtgekomen? Wie heeft ze gezien? Wordt ze verder verspreid? Zal ze ooit opnieuw opduiken?
Die onzekerheid veroorzaakt gevoelens van schaamte, controleverlies, angst en stress. Sommige slachtoffers vermijden nadien bepaalde plaatsen of passen hun gedrag aan uit schrik opnieuw gefotografeerd te worden.
Waarom nemen mensen creepshots?
Er bestaat niet één typisch profiel van de dader. Uit onderzoek blijkt dat plegers uit alle lagen van de bevolking komen.
De motieven lopen uiteen:
- seksuele opwinding;
- nieuwsgierigheid;
- sensatie;
- groepsdruk;
- online erkenning;
- het verzamelen van beelden;
- een gevoel van macht over het slachtoffer.
Binnen de forensische psychologie wordt creepshotgedrag bovendien vaak beschouwd als een vorm van voyeuristisch gedrag. Niet elke voyeuristische fantasie is strafbaar, maar zodra iemand zonder toestemming wordt gefotografeerd of gefilmd en diens privacy wordt geschonden, overschrijdt men een duidelijke grens.
Zie hierover ook meer uitgebreid het boek van Manon Cop: ‘Eens dader, altijd dader?’
Zie voor meer uitleg over voyeurisme: https://advocaatmanoncop.be/expertise/advocaat-voyeurisme/
Zijn creepshots strafbaar?
Soms. De strafbaarheid en de juiste strafbepaling hangt af van de concrete omstandigheden.
Voyeurisme
Wanneer beelden worden gemaakt van ontblote lichaamsdelen of van lichaamsdelen waarvan iemand redelijkerwijze mocht verwachten dat deze verborgen zouden blijven, kan sprake zijn van voyeurisme.
Dat geldt bijvoorbeeld voor:
- upskirting (heimelijke foto’s waarbij onder kleding wordt gefotografeerd);
- verborgen opnames van intieme lichaamsdelen;
- Gluren onder omkleedcabines of douches.
Het huidige Strafwetboek bestraft dergelijke feiten wanneer beelden zonder toestemming en buiten het medeweten van het slachtoffer worden gemaakt in omstandigheden waarin die persoon redelijkerwijs privacy mocht verwachten.
Ook onder het nieuwe Strafwetboek, dat op 1 september 2026 in werking treedt, blijft voyeurisme strafbaar.
Wat met foto’s van volledig geklede personen?
De juridische beoordeling wordt moeilijker wanneer iemand volledig gekleed is en bijvoorbeeld enkel wordt ingezoomd op borsten of billen. Deze beelden vallen niet onder voyeurisme, omdat daarvoor een zekere mate van ontbloting vereist is.
Dat betekent echter niet dat dergelijke feiten zonder gevolgen blijven.
Wanneer deze beelden worden verspreid, gedeeld of gebruikt om het slachtoffer te vernederen of seksuele commentaren te geven, kunnen ook andere misdrijven in beeld komen.
Belaging
Wanneer het slachtoffer ernstig in zijn of haar rust wordt verstoord doordat beelden worden verspreid of online circuleren, kan sprake zijn van belaging (stalking).
Onder het nieuwe Strafwetboek wordt de bepaling van belaging nog ruimer geformuleerd. Ook één enkele handeling kan voldoende zijn om te kunnen spreken van belaging wanneer de dader wist of had moeten weten dat zijn gedrag de rust van het slachtoffer ernstig zou verstoren.
Dat maakt het in bepaalde dossiers eenvoudiger om daders strafrechtelijk te vervolgen.
De impact op slachtoffers wordt vaak onderschat
Het gevoel voortdurend bekeken te kunnen worden, niet te weten wie de beelden bezit en de angst dat foto’s op elk moment opnieuw kunnen opduiken, heeft vaak een enorme psychologische impact.
Het is precies daarom dat justitie dergelijke feiten steeds ernstiger begint te nemen.
Vanuit mijn praktijk zie ik echter dat slachtoffers zich vaak afvragen of ze “niet overdrijven”. Omdat het slechts om één foto lijkt te gaan, twijfelen velen of zij wel naar de politie kunnen stappen. Neem zeker contact op met mij of mijn collega’s als je hier vragen over hebt. Wij kunnen en willen jou zeker helpen.
Wat kan je doen wanneer je slachtoffer bent?
Wanneer je vermoedt dat iemand zonder jouw toestemming foto’s of video’s heeft gemaakt, is het belangrijk om snel te handelen.
Probeer indien mogelijk:
- screenshots of bewijsmateriaal te bewaren;
- geen gesprekken of berichten te verwijderen;
- contact op te nemen met een gespecialiseerde zedenadvocaat;
- contact op te nemen met het IGVM of met Child Focus als het om beelden over minderjarigen gaat;
- melding te maken bij de politie;
- de beelden zo snel mogelijk te laten verwijderen wanneer ze online circuleren.
Daarnaast kan je terecht bij gespecialiseerde hulpverleningsorganisaties zoals CAW slachtofferhulp die jou verder kunnen.
Juridisch advies bij creepshots
Twijfel je of wat jou is overkomen strafbaar is? Of ben je geconfronteerd met heimelijk genomen beelden die online werden verspreid?
Advocaat Manon Cop is gespecialiseerd in het seksueel strafrecht en zij begeleidt zowel slachtoffers als verdachten in dossiers rond voyeurisme, online seksueel geweld en andere seksuele misdrijven.
Door haar specialisatie in zedenzaken kan zij snel beoordelen welke strafrechtelijke bepalingen van toepassing zijn en welke juridische stappen in jouw situatie het meest aangewezen zijn.
Neem gerust contact op voor een vertrouwelijk gesprek. Samen bekijken we hoe jouw rechten maximaal kunnen worden beschermd.
