In een zedenzaak kan een deskundigenonderzoek een hele belangrijke rol spelen bij de beoordeling van het strafdossier en de eventuele strafmaat. Een gerechtsdeskundige beschikt over gespecialiseerde kennis waarover een rechter of advocaat zelf niet beschikken en die relevant is voor de beoordeling van het strafdossier. Dat kan bijvoorbeeld gaan om forensisch medisch onderzoek, DNA-onderzoek, een psychologisch onderzoek of psychiatrische expertise.
Zeker in dossiers waarin weinig objectief bewijsmateriaal aanwezig is en verklaringen van de betrokkenen een belangrijke rol spelen, kan een deskundigenonderzoek bijkomende duidelijkheid brengen. Een gerechtsdeskundige beslist echter niet of iemand schuldig of onschuldig is. De deskundige brengt vanuit zijn of haar vakgebied bevindingen en een technisch of wetenschappelijk advies uit. Het is uiteindelijk aan de bevoegde gerechtelijke instantie om het bewijs in zijn geheel te beoordelen.
Welke deskundigenonderzoeken komen voor in een zedenzaak?
Het soort deskundigenonderzoek dat relevant is, hangt volledig af van de concrete feiten en van de vragen die in het dossier rijzen. In zedenzaken kunnen verschillende vormen van expertise aan bod komen.
Psychologisch of psychiatrisch onderzoek
Een psychologische of psychiatrische expertise kan in een zedenzaak zeer relevant zijn. Dit soort onderzoeken wordt zeer vaak bevolen wanneer het dossier draait om (vermeende) zedenfeiten t.a.v. minderjarigen.
Een psychiatrische of psychologische expertise (‘psychodiagnostisch onderzoek’) wordt zo bijvoorbeeld gedaan wanneer er vragen bestaan over de psychische toestand van een verdachte, men bepaalde gedragskenmerken wil onderzoeken of men wil kijken naar de mogelijke aanwezigheid van een psychiatrische problematiek of parafilie. Een gerechtsdeskundige kan hierover binnen zijn vakgebied verslag uitbrengen. De deskundige kan daarbij niet bepalen of iemand de waarheid spreekt. De beoordeling van de geloofwaardigheid van een verklaring en van het bewijs blijft uiteindelijk de taak van de rechter.
Het psychologisch / psychiatrisch deskundigenonderzoek kan ook een grote rol spelen in de beoordeling van de strafmaat. Denk hierbij aan een dossier bijvoorbeeld rond kindermisbruikbeelden (‘kinderporno’), waarin de verdachte uitgenodigd wordt voor dergelijk onderzoek. De gerechtsdeskundige zal niet enkel onderzoek voeren naar de feiten in het strafdossier, maar ook naar het eventuele recidiverisico in hoofde van de verdachte. Het recidiverisico betekent het zogenaamde risico op herval van dezelfde soort feiten. Afhankelijk van de omstandigheden van het dossier kan dit als laag, matig of hoog worden ingeschat.
De deskundige zal vaak ook een advies geven rond de haalbaarheid / wenselijkheid van een behandeling, dan wel een kale bestraffing.
Een goed deskundigenverslag zal veel bepalen in de uitkomst van uw dossier. Een goede voorbereiding op dergelijk onderzoek is dan ook cruciaal in zedenzaken. Advocaat Manon Cop kan u hierbij helpen. Neem contact met haar op als u een uitnodiging voor een psychologisch of psychiatrisch deskundigenonderzoek heeft ontvangen, en lees vooral verder in dit artikel.
Forensisch medisch onderzoek
Bij een vermoeden van seksueel geweld kan een forensisch medisch onderzoek worden uitgevoerd. Daarbij kunnen onder meer lichamelijke letsels, biologische sporen en andere aanwijzingen worden onderzocht.
Een dergelijk onderzoek kan bijvoorbeeld relevant zijn voor het vaststellen van verwondingen of het veiligstellen van DNA-sporen. Bij seksueel geweld kan snelheid daarbij belangrijk zijn, omdat bepaalde sporen na verloop van tijd verdwijnen.
In België kunnen slachtoffers van recent gepleegd (7d na de feiten) seksueel geweld terecht in een Zorgcentrum na Seksueel Geweld, waar medische, psychologische en forensische zorg wordt gecombineerd. Het forensisch onderzoek kan er onder meer gericht zijn op het vaststellen van letsels en het verzamelen & veiligstellen van bewijsmateriaal, maar zeker ook op het toedienen van de eerste medische zorgen.
DNA- en sporenonderzoek
In sommige dossiers is vooral de vraag van belang of er een verband bestaat tussen een persoon en bepaalde biologische of andere sporen. Denk hierbij aan de situatie waarin iemand bijvoorbeeld ontkent seksuele handelingen gesteld te hebben met een bepaald persoon, terwijl die persoon net verklaart dat hij of zij verkracht is door deze persoon. DNA sporen kunnen hier soms uitsluitsel geven.
Het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC) voert in België onder meer wetenschappelijke deskundigenonderzoeken uit op vraag van gerechtelijke overheden.
Een DNA-match betekent overigens niet automatisch dat ook bewezen is wat er precies is gebeurd. De betekenis van een spoor moet steeds worden beoordeeld binnen de volledige context van het dossier.
Geloofwaardigheidsonderzoek naar verklaringen
In veel zedenzaken staan de verklaringen van betrokken partijen vaak centraal. Soms zijn er geen ooggetuigen en is er weinig technisch of materieel bewijs, en spreekt men van een woord-tegen-woord situatie. In dat geval kan de manier waarop verklaringen tot stand zijn gekomen en evolueren bijzonder relevant zijn voor de waarheidsvinding.
Een psycholoog met expertise in bijvoorbeeld rechtspsychologie kan bepaalde aspecten van verklaringen onderzoeken. Daarbij kan onder meer aandacht worden besteed aan:
- de manier waarop een verklaring tot stand is gekomen;
- mogelijke beïnvloeding of suggestie tijdens verhoren;
- de omstandigheden waarin herinneringen werden gevormd en gereconstrueerd;
- de evolutie van verschillende verklaringen;
- mogelijke verklaringen voor inconsistenties of verschillen;
- de leeftijd en ontwikkelingsfase van een minderjarige;
- de gebruikte verhoormethode.
Zo’n onderzoek kan niet bepalen wie de waarheid spreekt. Het is niet de taak van een deskundige om de rechter te vertellen of een aangever of verdachte “liegt”. Het doel is om vanuit wetenschappelijke kennis bepaalde aspecten van het bewijsmateriaal te analyseren.
Denk hierbij bijvoorbeeld aan een dossier waarin een minderjarig kind bepaalde beschuldigingen van zedenfeiten uit. De aanstelling van een deskundige om een geloofwaardigheidsonderzoek van de verklaring van de minderjarige te analyseren, kan helpen bij de waarheidsvinding. Zowel om druk en suggestie van de ene ouder uit te sluiten bij een valse beschuldiging voor zedenfeiten, als bij het extra kracht zetten bij de verklaring van een misbruikt kind wanneer de deskundige zou oordelen dat de verklaring objectief geloofwaardig is.
Wie kan in België een deskundige aanstellen?
Een deskundige kan in verschillende fases van een strafonderzoek worden ingeschakeld. De precieze procedure hangt af van de fase waarin het dossier zich bevindt en van de aard van het onderzoek. Tijdens een opsporingsonderzoek kan het parket deskundigen inschakelen. Wanneer een gerechtelijk onderzoek onder leiding van een onderzoeksrechter wordt gevoerd, kan ook de onderzoeksrechter een deskundige met een bepaalde opdracht belasten. Uw advocaat kan ook om bijkomend onderzoek vragen, zowel in een opsporingsonderzoek aan de procureur als in een gerechtelijk onderzoek aan de onderzoeksrechter of aan de raadkamer op het einde van het onderzoek. Zelfs bij de bodemrechter kan op de inleidende zitting nog om bijkomend onderzoek gevraagd worden wanneer het strafonderzoek onvolledig is.
België beschikt over een Nationaal Register voor Gerechtsdeskundigen. Sinds 29 december 2019 moeten gerechtelijke overheden, behoudens wettelijke uitzonderingen, een beroep doen op deskundigen die in dit register zijn opgenomen. Het register moet onder meer bijdragen aan de kwaliteit en vakbekwaamheid van gerechtsdeskundigen.
Dat betekent echter niet dat elk deskundigenonderzoek automatisch doorslaggevend is voor de uitkomst van uw strafzaak. Ook de opdracht die aan de deskundige wordt gegeven en de concrete onderzoeksvragen zijn van groot belang. Uw advocaat kan bijvoorbeeld het voorverslag van een psychiatrisch/ psychologisch deskundigenonderzoek nakijken en opmerkingen formuleren indien nodig.
De analyse welk onderzoek nuttig is voor de waarheidsvinding, maakt advocaat Manon Cop voor u op basis van het strafdossier. Bent u geconfronteerd met een geseponeerd dossier? Of ontvangt u een uitnodiging voor de raadkamer regeling rechtspleging op het einde van een gerechtelijk onderzoek? Neem dan contact op, zodat Manon kan bekijken of er bijkomend onderzoek in uw dossier noodzakelijk is.
Kan een verdachte zelf om een deskundigenonderzoek vragen?
Ja. De verdediging hoeft zeker niet passief af te wachten welk onderzoek door het parket of de onderzoeksrechter wordt uitgevoerd.
Wanneer er redenen zijn om aan te nemen dat bijkomende gespecialiseerde kennis nodig is, kan de verdediging zelf om een deskundigenonderzoek verzoeken. In een gerechtelijk onderzoek kan dit bijvoorbeeld gebeuren door een gemotiveerd verzoek aan de onderzoeksrechter.
In bepaalde omstandigheden kunnen wij ook eenzijdig een deskundige aanstellen met vraag om bijvoorbeeld een tegenexpertise te willen uitvoeren. Advocaat Manon Cop nodigt haar cliënten steeds uit op haar kantoor vóór dit onderzoek. Er hangt veel van het resultaat af, dus een goede voorbereiding op het deskundigenonderzoek is noodzakelijk. Zij overloopt samen met u wat u te wachten staat en zij bereidt u goed voor. Soms vergezelt zij u zelfs mee naar de deskundige, zoals zij ook bijstand verleent bij een verhoor voor de politie.
Kan een deskundigenrapport worden tegengesproken?
Ja. Een deskundigenrapport is geen onaantastbare waarheid.
Wanneer de verdediging vragen heeft bij de methode, de onderzoeksvragen, de gebruikte informatie of de conclusies van een deskundige, kunnen die punten worden betwist. Afhankelijk van de omstandigheden kan worden gevraagd om een rechtzetting, een bijkomende toelichting, een aanvullend onderzoek of een nieuw onderzoek.
Het recht van verdediging en het recht op een eerlijk proces spelen daarbij een belangrijke rol. Tegensprekelijkheid is noodzakelijk voor een eerlijk proces. Een tegenonderzoek is daarom niet noodzakelijk een poging om een bestaand rapport “onderuit te halen”. Het kan ook bedoeld zijn om bepaalde conclusies te nuanceren, bijkomende hypotheses te onderzoeken of aan te tonen dat uit bepaalde vaststellingen niet noodzakelijk de conclusie volgt die eraan wordt verbonden.
Hoe beoordeelt de rechter een deskundigenrapport?
Een deskundigenrapport heeft geen automatische, bindende bewijskracht. De rechter beoordeelt het deskundigenonderzoek samen met alle andere bewijselementen in het dossier.
Het Hof van Cassatie heeft bevestigd dat het in strafzaken aan de feitenrechter toekomt om de bewijskracht en objectiviteit van een deskundigenonderzoek te beoordelen in het licht van de opmerkingen van de verdediging en alle andere gegevens van het dossier. Een deskundige kan dus zeker niet in de plaats van de rechter beslissen of een verdachte schuldig is.
Dat onderscheid is in een zedenzaak bijzonder belangrijk. Een deskundige kan bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek verrichten naar bepaalde aspecten van een verklaring, maar het is uiteindelijk de rechter die moet beoordelen welke bewijswaarde daaraan toekomt.
Waarom is een deskundigenonderzoek in een zedenzaak soms doorslaggevend?
Zedenzaken kampen vaak met bewijsschaarste. Er zijn niet altijd ooggetuigen, camerabeelden of andere directe bewijsmiddelen. Vaak staan de verklaringen van de aangever en de verdachte tegenover elkaar.
Dat betekent niet dat een zedenzaak automatisch een “woord-tegen-woordzaak” is. Ook indirecte bewijselementen, communicatie, medische vaststellingen, digitale gegevens, gedragingen voor of na de feiten en andere omstandigheden kunnen een rol spelen in de bewijswaardering.
Een deskundigenonderzoek kan helpen om een bepaald onderdeel van dat bewijs op een wetenschappelijk onderbouwde manier te analyseren. Tegelijk moet worden vermeden dat aan een deskundigenrapport meer betekenis wordt gegeven dan wetenschappelijk of juridisch verantwoord is. Een deskundige levert de expertise; uw advocaat analyseert dit verslag en grijpt in wanneer nodig; de rechter beoordeelt uiteindelijk al het bewijs.
Wat kan een gespecialiseerde zedenadvocaat voor jou betekenen?
Wanneer je wordt verdacht van een zedenfeit, is het belangrijk om het bewijs niet alleen juridisch, maar ook technisch en wetenschappelijk te bekijken.
Een gespecialiseerde advocaat in zedenzaken kan onder meer:
- het bestaande deskundigenonderzoek analyseren;
- onderzoeken of bijkomende expertise aangewezen is;
- een verzoek tot aanvullend of nieuw deskundigenonderzoek onderbouwen;
- een bestaand deskundigenrapport kritisch analyseren;
- wetenschappelijke conclusies juridisch vertalen naar een juridisch verweer.
Bij een verdenking van een zedenfeit is het daarom belangrijk om zo vroeg mogelijk na te gaan welke onderzoeksdaden nodig zijn. U neemt best zo snel mogelijk contact op met mr. Manon Cop, zodat zij uw belangen zo goed mogelijk kan behartigen.
Word je verdacht van een zedenfeit en ben je uitgenodigd voor een psychologisch deskundigenonderzoek? Of is jouw dossier geseponeerd en wil je bekijken wat er nog mogelijk is? Neem dan contact op met een advocaat met ervaring in het seksueel strafrecht om het strafdossier te laten analyseren of om jou goed te coachen voor het aankomende deskundigenonderzoek.
Neem vandaag nog contact op met Mr. Manon Cop voor een vertrouwelijk gesprek over jouw dossier.
