De opkomst van deepfakes en deepnudes
Artificiële intelligentie evolueert razendsnel. Waar AI vroeger vooral werd gebruikt voor technische toepassingen, kan vandaag bijna iedereen met enkele klikken beelden en video’s laten genereren. Een van de bekendste toepassingen is deepfake-technologie.
Met deepfakes kunnen realistische, maar volledig valse beelden van personen worden gemaakt. Wanneer AI wordt gebruikt om iemand naakt af te beelden of seksuele handelingen te laten verrichten, spreekt men van deepnudes. Deepnudes zijn dus beelden waarop een persoon op een intieme of suggestieve manier wordt afgebeeld, terwijl die in werkelijkheid die handelingen nooit heeft gesteld. De beelden kunnen zo realistisch ogen dat ze niet of nauwelijks te onderscheiden zijn van echte pornografische beelden.
Deze beelden kunnen volledig door AI gegenereerd zijn, maar ook ontstaan door bestaande foto’s of video’s digitaal te manipuleren. Vooral vrouwen en bekende personen worden hier vaak slachtoffer van. De recente aandacht rond de deepnudes van content creator Steffi Mercie toont aan hoe groot de maatschappelijke impact kan zijn.
Waarom zijn deepnudes zo schadelijk?
Voor slachtoffers voelen deepnudes vaak aan als een ernstige schending van hun persoonlijke integriteit. Er worden beelden verspreid waarop zij in een kwetsbare of seksuele context verschijnen, terwijl die situatie nooit heeft bestaan. Slachtoffers vragen zich vaak af wie deze beelden allemaal heeft gezien en waar ze allemaal circuleren.
De gevolgen kunnen aanzienlijk zijn:
-
reputatieschade;
-
online pesterijen en haatreacties;
-
psychologische stress, schaamte en angst;
-
verlies van controle over het eigen beeld;
-
moeilijkheden op professioneel of sociaal vlak.
Het feit dat dit geweld online plaatsvindt, doet geen afbreuk aan de ernst van deze feiten. Het is een inbreuk op de waardigheid, de privacy en de integriteit van de betrokken personen. Net daarom rijst de vraag: biedt het Belgische seksueel strafrecht voldoende bescherming tegen deepfakes?
Wat zegt de Belgische wet over deepfakes?
De Belgische wetgever heeft nog geen specifieke strafbepaling ingevoerd die uitsluitend gericht is op deepfakes of deepnudes. Toch betekent dit niet dat dergelijke feiten ongestraft blijven.
Verschillende bepalingen uit het Strafwetboek kunnen vandaag al worden toegepast.
Niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte inhoud
Niet-consensuele verspreiding (ook wel non-consensual intimate image (NCII) abuse genoemd) is het fenomeen waarbij naakt- of seksueel getinte inhoud (beelden, video’s of geluidsopnames) worden verspreid zonder toestemming van de persoon die wordt afgebeeld. De artikelen 417/9 en 417/10 van het Strafwetboek bestraffen de verspreiding van seksueel getinte beelden zonder toestemming van de afgebeelde persoon:
Niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte inhoud is het tonen, toegankelijk maken of verspreiden van visuele of geluidsinhoud van een ontblote persoon of een persoon die een expliciete seksuele daad stelt zonder diens toestemming of buiten diens medeweten, ook al heeft die persoon ingestemd met het maken ervan.
Dit misdrijf wordt bestraft met gevangenisstraf van zes maanden tot vijf jaar.
! Belangrijk nuancepunt : verspreiding ≠ maken. Deze artikelen richten zich vooral op de verspreiding van de beelden. Over het creëren van deepnudes zeggen ze niets expliciet.
Kan het maken van deepnudes ook strafbaar zijn?
Ja. Een mogelijke juridische basis hiervoor is artikel 417/8 Sw. over voyeurisme.
Dat artikel verbiedt onder meer:
- het observeren van een ontbloot persoon of een persoon die seksuele handelingen stelt
- het maken van een beeld- of geluidsopname van een ontbloot persoon of een persoon die seksuele handelingen stelt, zonder diens toestemming.
De wetgever dacht oorspronkelijk bij het maken van de wet over voyeurismeaan camera’s en andere opnameapparatuur. Toch kan men argumenteren dat een AI-programma eveneens een technisch hulpmiddel is waarmee beelden worden gecreëerd en tijdens de hervorming van het seksueel strafrecht heeft de wetgever expliciet gesteld dat deepnudes als voyeurisme kunnen worden beschouwd.
Omdat deepnudes iemand zonder toestemming naakt of in een seksuele context afbeelden, zou een rechter kunnen oordelen dat de impact vergelijkbaar is met die van klassiek voyeurisme.
! Wanneer het gaat om volledig verzonnen AI gegenereerde naaktbeelden van minderjarigen, valt dit niet onder het misdrijf voyeurisme maar onder het misdrijf van kinderporno / bezit van beelden van seksueel misbruik van minderjarigen.
Is het huidige Belgische strafrecht voldoende?
De conclusie is genuanceerd. Het huidige wettelijk kader biedt voldoende bescherming, maar de praktijk is nog niet mee om slachtoffers van deepfakes of deepnudes goed te beschermen.
Wat vandaag al kan:
-
de verspreiding van deepnudes bestraffen via de niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte inhoud;
-
het maken van deepnudes onder voyeurisme brengen;
-
eventueel ook kwalificeren als bijkomende misdrijven zoals belaging of laster.
-
rechters moeten bestaande bepalingen creatief interpreteren;
-
daders handelen vaak anoniem online;
-
opsporing en vervolging van daders & verwijderen van beelden blijft moeilijk.
Wat kunnen slachtoffers doen?
Wie slachtoffer wordt van deepnudes of andere AI-gemanipuleerde seksuele beelden, doet er goed aan om:
-
bewijsmateriaal te bewaren (screenshots, links, berichten);
-
de inhoud te laten verwijderen via het platformStopNCII.org/ en met hulp van het IGVM: Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen;
-
aangifte te doen bij de politie;
-
juridisch advies in te winnen bij een gespecialiseerde advocaat in zedenfeiten over mogelijke strafrechtelijke stappen.
Besluit
Deepfake-technologie stelt het Belgische seksueel strafrecht voor nieuwe uitdagingen. Het maken en verspreiden van deepnudes zijn ernstige zedenmisdrijven. Hoewel de wet geen afzonderlijke strafbaarstelling voor deepnudes bevat, bieden de huidige bepalingen wel degelijk aanknopingspunten om zowel het maken als het verspreiden van dergelijke beelden te bestraffen.
De grote uitdaging licht vooral in de praktijk: politie worstelt vaak nog met het identificeren van daders en het verwijderen van de beelden. Een goed voorbereide aangifte met bijstand van een gespecialiseerde advocaat in zedenfeiten kan hierbij helpen.
Hulp nodig bij uw dossier over voyeurisme, deepnudes of niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte inhoud? Contacteer mij vandaag nog voor een eerste vertrouwelijke gesprek via mc@metisadvocaten.be of op 0492 65 38 14.
Zie ook over het misdrijf voyeurisme: advocaat voyeurisme
-
